Mężczyźni i emocje – problem nie polega na ich braku

01.10.2025 Redakcja

Wyobraźmy sobie ciśnieniomierz. Urządzenie proste, którego jedynym zadaniem jest mierzenie siły napierającej od wewnątrz na ścianki naczynia. A teraz wyobraźmy sobie, że ten ciśnieniomierz ma uszkodzony wyświetlacz. Wskazówka drga, mechanizm pracuje, ciśnienie rośnie, ale na zewnątrz widać tylko niewzruszoną, nieruchomą tarczę. Czy to oznacza, że w środku nic się nie dzieje? Wręcz przeciwnie. To oznacza, że energia kumuluje się bez żadnej kontroli i informacji zwrotnej.

Ten uszkodzony manometr to jeden z najtrwalszych i najbardziej szkodliwych mitów dotyczących męskości. Mit o emocjonalnej pustce. O stoickim spokoju, który mylimy z brakiem wewnętrznego życia. Problem z męskimi emocjami nie polega na tym, że ich nie ma. Polega na tym, że przez lata kultura wręczała mężczyznom właśnie taki zepsuty ciśnieniomierz, mówiąc: „to jest twoje narzędzie, radź sobie”.

Mit o emocjonalnej pustyni

Stereotypowy obraz mężczyzny to monolit. Twardy, logiczny, racjonalny. Ktoś, kto czuje gniew, pożądanie i ewentualnie satysfakcję z dobrze wykonanej pracy. Smutek, lęk, rozczarowanie, wstyd, poczucie krzywdy? To błędy w oprogramowaniu, które należy zignorować lub zrestartować system. Tyle że ludzka psychika to nie komputer. Ignorowany proces działający w tle nie znika – on zużywa coraz więcej zasobów, aż w końcu doprowadza do awarii całości.

Badania psychologiczne konsekwentnie pokazują, że mężczyźni i kobiety doświadczają emocji z podobną częstotliwością i intensywnością. Różnice, i to fundamentalne, pojawiają się na zupełnie innym poziomie: w ich identyfikacji, nazywaniu i, co najważniejsze, ekspresji.

Studium opublikowane w Scandinavian Journal of Psychology wykazało, że choć mężczyźni zgłaszali niższy poziom ekspresji emocjonalnej, ich fizjologiczne reakcje na bodźce emocjonalne (jak tętno czy przewodnictwo skórne) były równie silne, a czasem nawet silniejsze niż u kobiet. To dowód wprost z laboratorium: w maszynowni wre, nawet jeśli na mostku kapitańskim panuje cisza. Mężczyźni czują, ale nauczono ich, że pokazywanie tego jest oznaką słabości.

Architektura męskiego milczenia

Skąd bierze się ta rozbieżność między wewnętrznym przeżyciem a zewnętrzną fasadą? To nie jest wada fabryczna. To misterna konstrukcja wznoszona cegła po cegle od najmłodszych lat.

Chłopaki nie płaczą – instrukcja obsługi z dzieciństwa

Wszystko zaczyna się od języka. Mała dziewczynka, która płacze, jest „smutna” albo „coś ją boli”. Jest przytulana, a jej emocje są nazywane i walidowane. Mały chłopiec, który płacze, słyszy: „nie maż się”, „bądź mężczyzną”, „chłopaki nie płaczą”. Jego emocje nie są tłumaczone, są unieważniane.

Komunikat jest prosty: pewne uczucia są niedozwolone. Smutek jest dla dziewczyn. Strach jest dla tchórzy. Jedyną w pełni akceptowalną, „męską” emocją, która pozwala na wyładowanie napięcia, staje się gniew. To społeczny zawór bezpieczeństwa. Dlatego mężczyzna, który czuje się zraniony, bezradny lub zawstydzony, często manifestuje to jako złość lub agresję. Nie dlatego, że jest z natury agresywny, ale dlatego, że to jedyne narzędzie ekspresji, jakie otrzymał w swojej skrzynce.

Aleksytymia – kiedy brakuje słów

Ten proces prowadzi do zjawiska, które psychologia nazywa aleksytymią. To nie jest choroba, a raczej cecha, która dosłownie oznacza „brak słów dla uczuć” (z greckiego: a – brak, lexis – słowo, thymos – emocja). Osoba z aleksytymią ma trudności z rozpoznaniem i opisaniem tego, co czuje. Zapytana o samopoczucie, odpowie „dobrze” lub „źle”, bo brakuje jej bardziej zniuansowanego słownika.

Psycholog Ronald F. Levant ukuł termin „normatywna męska aleksytymia”, sugerując, że ten stan jest dla wielu mężczyzn wyuczonym standardem, a nie zaburzeniem. To skutek treningu, który każe ignorować sygnały płynące z ciała i umysłu. Mężczyzna czuje ucisk w żołądku i napięcie w ramionach, ale nie potrafi połączyć tego ze stresem w pracy czy lękiem o przyszłość. To po prostu „zły dzień”. Staje się emocjonalnym analfabetą we własnym kraju.

Kiedy ciśnienie rozsadza zawory

System zaprojektowany do tłumienia nie jest w stanie robić tego wiecznie. Skumulowana energia musi znaleźć ujście. A ponieważ te kulturowo akceptowalne kanały są bardzo wąskie, ciśnienie szuka dróg awaryjnych. Te drogi są niemal zawsze destrukcyjne.

Konsekwencje emocjonalnego analfabetyzmu są brutalnie konkretne i mierzalne.

Problemy ze zdrowiem fizycznym: Chroniczny stres i nieprzetworzone emocje sieją spustoszenie w organizmie. Badania American Psychological Association wskazują na bezpośredni związek między tłumieniem emocji a zwiększonym ryzykiem chorób serca i nadciśnienia. To nie metafora – to biologia. Ciało przechowuje to, czego umysł nie chce nazwać. Bóle głowy, problemy z trawieniem, bezsenność – to często komunikaty alarmowe wysyłane przez organizm.
Ucieczka w nałogi: Alkohol, narkotyki, hazard, pornografia. To potężne, choć krótkotrwałe, środki znieczulające. Pozwalają na chwilę wyłączyć wewnętrzny hałas, którego nie da się inaczej uspokoić. Mężczyzna nie pije dlatego, że jest smutny. Pije, żeby przestać czuć cokolwiek.
Przemoc i agresja: Jak wspomniano, gniew jest często jedyną dozwoloną formą ekspresji. Mężczyzna, który nie potrafi powiedzieć „czuję się zraniony i odrzucony”, może zamiast tego uderzyć pięścią w stół. To tragiczna próba odzyskania kontroli nad sytuacją, w której czuje się bezradny.
Samobójstwa: To najbardziej tragiczny finał. Według danych Komendy Głównej Policji w Polsce, mężczyźni popełniają samobójstwa kilka razy częściej niż kobiety. W 2021 roku na 5201 prób samobójczych zakończonych zgonem, aż 4261 dotyczyło mężczyzn. To ponad 80%. To nie jest statystyka. To krzyk rozpaczy tysięcy mężczyzn, którzy doszli do ściany, nie mając języka, by poprosić o pomoc.

Te zjawiska nie są odosobnionymi problemami. To symptomy tej samej, głębokiej dysfunkcji: systemu, który uczy mężczyzn, jak budować pancerz, ale nie daje im żadnych narzędzi do radzenia sobie z tym, co ten pancerz ma chronić.

Nauka nowego języka

Dobra wiadomość jest taka, że skoro emocjonalna powściągliwość jest wyuczona, to emocjonalnej inteligencji również można się nauczyć. To nie jest cecha wrodzona, to umiejętność. Jak jazda na rowerze albo nauka obcego języka. Na początku jest trudno, niezręcznie, wymaga to świadomego wysiłku. Z czasem staje się drugą naturą.

Jak wygląda taki proces?

Zacznij od ciała. Zamiast pytać siebie „co czuję?”, zapytaj „co dzieje się w moim ciele?”. Czy serce bije szybciej? Czy mam ściśnięty żołądek? Spocone dłonie? To fizyczne kotwice emocji. Nauczenie się ich odczytywania to pierwszy krok do zrozumienia, co się dzieje w środku.
Buduj słownik. Zacznij od podstawowych słów: smutek, złość, strach, radość, wstręt, zaskoczenie. Kiedy już poczujesz się z nimi pewniej, sięgnij po bardziej precyzyjne określenia. Zamiast „źle”, spróbuj nazwać to, co czujesz: rozczarowany, sfrustrowany, zaniepokojony, przytłoczony, urażony. Koło emocji Plutchika może być tu zaskakująco pomocnym narzędziem.
Znajdź bezpieczną przestrzeń. Nie musisz od razu dzielić się swoimi uczuciami z całym światem. Wystarczy jedna zaufana osoba – partnerka, przyjaciel, terapeuta. Ktoś, kto wysłucha bez oceniania. Wyrażenie emocji na głos sprawia, że stają się one mniej przytłaczające. Zmieniają się z bezkształtnego potwora w konkretny problem, z którym można coś zrobić.
Zrozum, że wrażliwość to siła. To wymaga przeprogramowania najgłębszych przekonań. Prawdziwa siła nie polega na tym, by nic nie czuć. Polega na tym, by czuć wszystko, co ludzkie, i mimo to iść naprzód. Być w stanie powiedzieć „boję się, ale zrobię to” jest aktem znacznie większej odwagi niż udawanie, że strachu nie ma.

To proces. Długi, czasem bolesny, ale ostatecznie wyzwalający. To jak odzyskanie wzroku po latach życia w monochromatycznym świecie. Nagle okazuje się, że rzeczywistość ma nieskończoną liczbę barw i odcieni.

Zegar, który tyka inaczej

Męski świat emocjonalny nie jest pustynią. Jest raczej jak głęboki, niezbadany ocean. Na powierzchni może panować spokój, ale pod nią kryją się potężne prądy, złożone ekosystemy i niezwykłe formy życia. Problem w tym, że przez wieki mężczyźni otrzymywali jedynie tratwę i wiosła, bez mapy, kompasu i umiejętności nurkowania.

Zrozumienie, że problemem nie jest brak emocji, a brak narzędzi do ich obsługi, zmienia wszystko. Przestajemy patrzeć na mężczyzn jak na emocjonalne kaleki, a zaczynamy widzieć ludzi, którzy zostali poddani specyficznemu, często okrutnemu treningowi. To nie jest próba usprawiedliwienia, ale próba wyjaśnienia. Bo tylko rozumiejąc mechanizm, możemy zacząć go naprawiać. Nie po to, by mężczyźni stali się „bardziej jak kobiety”, ale po to, by mogli stać się pełniejszymi wersjami samych siebie. By ich wewnętrzny ciśnieniomierz wreszcie zaczął pokazywać prawdziwy odczyt.